Na peryferiach Transjordanii oraz na pustynnym południu i wschodzie Palestyny odkrywane są ruiny całych miast mało znanych cywilizacji. Odkrywane są niezwykłe kompleksy architektoniczne, świątynie i grobowce, które ciągle zadziwiają.
Po wielu badaniach wiadomo, że cywilizację tę zbudowali Nabatejczycy, jednak ciągle zbyt mało o nich wiemy, a jedne odkrycia rodzą następne pytania: kim dokładnie byli. Pojawili się w dość tajemniczy sposób w II w. przed Chr. w tak samo tajemniczy sposób zniknęli, prawdopodobnie zintegrowali się i zasymilowali z Rzymianami a następnie z chrześcijanami z Bizancjum.
Wiemy, że znali pismo. W ruinach ich budowli odnaleziono wiele inskrypcji, które nawet zdołano odczytać, ale uzyskane w ten sposób informacje są bardzo fragmentaryczne i przypadkowe. Informacje o piśmie nabatejskim otrzymujemy na podstawie inskrypcji grobowych lub wotywnych.W świątyniach w ogóle nie umieszczali napisów, tak że przeważnie nie są znani twórcy ani przeznaczenie wielu budowli. Nadal nie wiadomo czy stworzyli literaturę, nie przetrwał bowiem żaden dłuższy i rozbudowany tekst.
Siłą kultury nabatejskiej najpewniej był handel. Wynika to z położenia przy szlakach handlowych. Nabatejczycy kontrolowali najważniejsze szlaki karawan między Półwyspem Arabskim, Morzem Śródziemnym, portami Morza Czerwonego oraz między wschodem, (w tym kierunki prowadzące do Mezopotamii i w głąb Azji) a Egiptem.
Najbardziej imponujące jest centrum kultury nabatejskiej, stolica Petra.
Położenie Petry jest z wielu względów wyjątkowe: odosobniona, ukryta wśród gór unikała niechcianej uwagi, jednocześnie w centrum wielu istotnych szklaków handlowych, doskonale obronna oraz obficie zaopatrywana w wodę. Nigdy nie zdobyta, broniona przez warunki naturalne, otoczona przez strome, wysokie i urwiste skały. Wydaje się że mury obronne mają znaczenie bardziej symboliczne i administracyjne niż obronne.
Nabatejczycy byli doskonałymi inżynierami wodnymi. Imponuje sposób zaopatrzenia w wodę a jednocześnie zapobieganie niszczącej sile wody. Poprzez rozbudowany system kanałów i akweduktów, cystern i zbiorników zaopatrywano miasto w wodę, natomiast tama w odpowiednim miejscu i wykute w skale koryto zapobiegało niekontrolowanemu zalewaniu.
Jak wspomniano początki królestwa Nabatejczyków w Petrze datuje się na II w przed Chr., jednak ludzie osiedlili w tym miejscu znacznie wcześniej, w IV, a może nawet już w V w. przed Chr. Wtedy gdy w II w przed Chr. znaczące potęgi egipska i mezopotamska zostały osłabione własnymi wewnętrznymi problemami, Nabatejczycy na tym zyskali umacniając swe królestwo, i rozszerzając swe wpływy.
Grobowce wykute w skałach wskazują na greckie, egipskie i syryjskie naleciałości. Nabatejczycy, prowadząc handel, starali się nie mieszać w sprawy sąsiadów. Byli zainteresowani stabilną polityką w regionie pomiędzy południową Arabią a Morzem Śródziemnym.
W roku 106 po Chr. królestwo Nabatejskie została oficjalnie włączona do Imperium Rzymskiego, tworząc prowincję Arabia. Nastąpił dalszy rozkwit gospodarczy już pod rządami Rzymian.
W Piśmie Świętym o Nabatejczykach jest mowa w Księgach Machabejskich. Ponadto ze źródeł poza biblijnych znane są kontakty – nie zawsze pokojowe – z Judeą. Znane są również konflikty z Herodem Wielkim. Poza tym jest bardzo prawdopodobne, że wtedy kiedy księgi biblijne, zwłaszcza Nowy Testament mówi o „Arabii” – chodzi o królestwo Nabatejskie, a przynajmniej o ich strefę wpływów. Potwierdzają to starożytne źródła greckie i rzymskie z IV w. przed Chr. które zaliczały Nabatejczyków do Arabów.
Dzisiaj nie sposób, aby turysta lub pielgrzym odwiedzający Jordanię nie zawitał do Petry. Zachwycają wykute w czerwonym piaskowcu grobowce i świątynie, rzymskie ulice, bramy i teatr. Niektóre okazałe grobowce względnie świątynie zostały zamienione na chrześcijańskie kościoły. A i tak zwiedzane obiekty to niewielki ułamek niezwykłego bogactwa historycznego i architektonicznego Petry.
Rzadziej pielgrzym dociera do innych nabatejskich miast. Nie wszystkie są znane i zidentyfikowane, nie wszystkie są przystosowane do zwiedzania. Jednak warto zobaczyć jak Nabatejczycy radzili sobie w szczerej pustyni w Nizzanie i w Sziwta; jak w Awdat i Mamszit powstały kościoły.